We leven in vreemde tijden.  De natuur verandert en dat merken wij als imkers ook.  Vandaag schepten we onze negende zwerm van het seizoen. U leest het goed: onze negende zwerm van het seizoen.  Voor onze kleine ambachtelijke imkerij is dat abnormaal.  Tijd dus voor bezinning en reflectie over onze werkwijze.  Want de bijen vertellen ons iets …

Zwermen

Dat een volk gaat zwermen juichen we in principe toe.  Het is de natuurlijke voortplanting van een bijenvolk.  Maar dit seizoen zitten we op een gemiddelde van meer dan 1 zwerm per volk.  En dat zijn we niet gewoon.  Een koningin kan in uitzonderlijke omstandigheden twee keer zwermen in hetzelfde bijenjaar.  In het vakjargon heet dat een “Maagdenzwerm”.  Maar waarom zou een volk meerdere keren hun hebben en houden achterlaten?  Zeker na de zomerzonnewende is het een risico om als kolonie opnieuw te beginnen.  Meervoudig zwermen is in onze ogen dus niet zo logisch.

Kapers op de kust

Akkoord, er is voldoende voedsel en stuifmeel momenteel.  De Linde, de kastanje en vele zomerbloeiers zijn nu op het toppunt van hun kunnen.  Overvloed heerst in de natuur dus de bijen vinden meer dan genoeg.  Maar er zijn ook kapers op de kust.  De eerste Aziatische hoornaars uit de primaire nesten beginnen zichtbaar onze kolonies te belagen.  Ook de warme dagen (meer dan 30 graden) verstoren de nectarstroom, verbranden onbeschutte zomerbloeiers en verhitten de bijenvolken in hun kasten.  Ook water is onzeker.  Ofwel heerst (over)vloed, ofwel heerst droogte.  Het zijn zware omstandigheden voor zowel de achtergebleven kolonie als de vertrekkende zwerm.   Voldoende sterk worden tegen de winter is een uitdaging!

Extreme Hitte

Het brengt ons terug bij de vraag waarom de imme beslist om er een tweede keer op uit te vliegen.  En waarom we dit seizoen zoveel zwermen zien.  Ook collega imkers bevestigen het fenomeen.  In onze beleving is dit echt gelinkt met de klimaatverandering.  Wie nu nog steeds negeert dat de aarde opwarmt staat niet in verbinding met moeder natuur.  De laatste maand wisselden we hittedagen af met barslechte regendagen. Ook de bijen moeten met die wisselende omstandigheden omgaan.  Soms zitten ze dagen na elkaar opgesloten en heerst er in een groeiend volk ruimtegebrekgebrek. Vervolgens worden de bijen dagenlang met extreme hitte geconfronteerd in een oververhitte kast.

Hulpmiddelen

Hoe gaan de bijen hiermee om?  De bijen proberen de temperatuur in de kast rond de 34,8 °C te houden, de optimale temperatuur voor de bijenlarven.  Dit doen ze bij hitte door het verdampen van waterdruppels.  Water in de buurt van de bijenkasten is dus erg belangrijk.  Ook hangt op zo’n warme dagen vaak de helft van de kolonie buiten de kast.  Een fenomeen gekend als “(bijen)baarden”.  Daarbij proberen ze verkoelende luchtstroom door de kast te drijven door het wapperen met hun vleugels.  Ook bijen kennen dus het systeem van waterverneveling en airco.  Bij ruimtegebrek benutten de bijen elke millimeter in de bijenkast.  Overal waar de bijenruimte (tussen 6 en 9 mm) niet gerespecteerd wordt, stoppen bijen gaten en kieren vol met propolis of  bouwen bijen wasraat.  Het is een teken dat het volk meer ruimte in wil nemen.  Hier moet de imker aandachtig zijn!

Bijenkorf

Ook onze bijenkorven kampen met quasi dezelfde weersomstandigheden.  Maar we merken wel dat onze huizen van roggestro hier zichtbaar minder last van hebben.  Mogelijks is de vrije raatbouw hier een onderscheidend element.  De bijen mochten zelf de vorm en richting van de raten bepalen.  Ze werkte zo een optimale luchtstroom uit. Spleten en kieren werden door de bijen zelf bewust opengelaten of dichtgeplamuurd met propolis.  Qua ruimte herkennen we hetzelfde fenomeen.   Eens de bijen buiten hangen is het eigenlijk tijd voor actie en is er ruimtegebrek.  Net als bij de bijenkast heeft de imker hier een keuze: ingrijpen of laten gaan (= zwermen).  Rest ons één aspect waarbij de situatie van de korven afwijkt van die van de kasten.  De korven staan beschut in de gebouwde bijenhal en genieten tijdens het warmste deel van de dag wel van de schaduw van bomen en bijenhal.

Schaduw

En net tegen dat belangrijke aspect hebben we dus gezondigd.  Schaduw is de basis van alles.  Het biedt de bijen tijdens de warme dagen normaliter verlossing tegen de zonnestralen.  De bijenkasten stonden oorspronkelijk ook knus onder een oude gigantische kerselaar.  Die bood het grootste gedeelte van de dag voldoende schaduw en bescherming.  Twee jaar geleden echter brak tijdens een storm de mooie boom doormidden.  Sindsdien plantten we weliswaar tal van bomen (treurwilg, kastanje, linde, sproken en knotwilgen).   Maar schaduw creëeren kost tijd.  En dus staan de kasten al een tweetal jaar onbeschut.  We kozen intussen voor lapmiddelen zoals parasols en een tent.  Maar die bieden niet de verkoeling van een schaduwrijke boom.  Er rest ons dus niets anders dan de bijen deze winter te verplaatsen naar een meer schaduwrijke plaats.

Les

De bijen vinden het deze dagen (er heerst een officiële hittegolf) dus welletjes en tonen door het zwermen dat hun thuis niet voldoende bescherming of ruimte biedt.  De imker was wat traag van begrip en het kostte de bijen moeite en risico vooraleer ik de boodschap begreep en tot het juiste besef kwam.  Het maakt duidelijk dat de natuur kiest voor verandering wanneer de zaken niet verdraagbaar zijn.  Het leert ons ook dat echte zorg vooruitzien betekent.  Onrechtstreeks toonden de bijen mij ook wat korfimkeren echt betekent.  Controle loslaten en de bijen laten gaan.  Ook na het zwermen beslissen zij of ze op een vangbare plaats gaan hangen, dan wel of ze echt met de noorderzon vertrekken.  Ik neem de les dus ter harte.  Zonder licht geen leven maar zonder schaduw geen veerkracht.  Graag zien betekent loslaten wanneer andere plaatsen meer kansen bieden.  De keuze is dus aan de bijen. En als ze vertrekken … dan wens ik hen het beste toe!